Cognitieve functie

• Aandacht: een gesprek volgen en informatie oppikken. Als je afgeleid bent, onthoud je nieuwe dingen vaak moeilijker.
• Geheugen en leren: een afspraak bewaren, iets nieuws begrijpen en later terughalen.
• Taal en plannen: woorden vinden, keuzes maken en stappen in de juiste volgorde zetten. [1]

Dit zijn verschillende vaardigheden, geen enkele ‘slimheidsscore’. Vraag je af wat anders is dan gewoonlijk en of dagelijkse taken eronder lijden. Af en toe een woord zoeken is iets anders dan verdwalen op een bekende route. [3] Lees meer over geheugen en brain fog.

Verschillende cognitieve vaardigheden veranderen niet allemaal tegelijk. Iets meer tijd nodig hebben voor nieuwe informatie of af en toe een woord zoeken kan bij ouder worden voorkomen. Dat is iets anders dan verdwalen op een bekende plek, steeds dezelfde vraag stellen of vertrouwde taken niet meer kunnen uitvoeren. Zulke veranderingen verdienen onderzoek; dementie is geen normaal onderdeel van ouder worden. [3]

Oudere volwassenen kunnen ook milde cognitieve stoornissen hebben zonder de zelfstandigheid volledig te verliezen. Dat betekent niet dat iedereen later dementie krijgt. Een vaste leeftijd waarop ieders cognitie zou achteruitgaan is misleidend: vraag liever wat veranderd is, hoe snel en of het functioneren eronder lijdt. [3]

Bij slechte slaap of somberheid kan aandacht verslechteren; slecht horen maakt een gesprek volgen lastig. Ook alcohol, medicijnen en lichamelijke ziekte kunnen meespelen. Langdurige hoge bloeddruk, diabetes en vaatziekten verdienen behandeling om bredere gezondheidsrisico’s te beperken. Laat bij aanhoudende klachten iemand meedenken in plaats van zelf een ‘hersenbooster’ te proberen of medicijnen te stoppen. Een beroerte kan andere denkproblemen geven, afhankelijk van waar de schade zit. [1][2]

Kies een haalbare combinatie: voldoende slaap, bewegen naar vermogen, contact met anderen en passende zorg voor gehoor, zicht en bestaande aandoeningen. Schrijf bij moeite met plannen stappen op of zet een herinnering; laat medicijnen nakijken als de klachten begonnen na een wijziging, maar stop niet zelf. [1]

In de ACTIVE-studie gingen bepaalde vaardigheden bij ouderen na specifieke training minder achteruit, vooral redeneren en snelheid van informatie verwerken. Dat resultaat zegt niet dat een willekeurige commerciële app alle denkvaardigheden verbetert of dementie voorkomt. [1]

Zoek medische beoordeling wanneer geheugen-, taal-, aandacht- of planningsproblemen aanhouden, verergeren of het dagelijks leven hinderen. Plotselinge verwardheid, scheve mond, krachtsverlies of acute spraakproblemen zijn spoedsignalen. Slaaptekort, depressie, medicatie-effecten en lichamelijke aandoeningen kunnen klachten veroorzaken of verergeren; zelfdiagnose als ‘brain fog’ of dementie kan oorzaken missen. [2]