IJzer

• Zuurstof vervoeren. Rode bloedcellen hebben ijzer nodig om hemoglobine te maken: dat neemt zuurstof mee naar je spieren en organen. [1]
• Je ijzervoorraad op peil houden. Regelmatig ijzer uit eten vervangt wat je lichaam verliest. Bij veel menstruatiebloedverlies of zwangerschap is extra aandacht nodig; een enkele maaltijd zonder ijzer veroorzaakt geen tekort. [1] [3]
• Een vastgesteld tekort aanvullen. Bij ijzergebreksanemie kan een arts ijzertabletten voorschrijven en nagaan waarom ijzer ontbreekt. Extra ijzer bij normale voorraad is geen energieboost. [3]

Bonen, linzen, volkorenbrood, tofu, noten en groenten leveren ijzer; vlees en vis ook. IJzer uit dierlijke producten wordt doorgaans gemakkelijker opgenomen. Neem bijvoorbeeld fruit of paprika bij een maaltijd met bonen: vitamine C helpt de opname van plantaardig ijzer. Thee of koffie bij de maaltijd kan die opname verlagen, maar je hoeft ze niet helemaal te schrappen. [1]

Dit helpt je eten samenstellen; het is geen behandeling voor bloedarmoede. Een arts kan vaststellen of aanvulling nodig is. [3]

Het Nederlandse advies voor volwassenen is 11 mg per dag voor mannen en vrouwen na de overgang en 16 mg voor vrouwen vanaf 18 jaar vóór de overgang, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven. Dit zijn hoeveelheden uit eten, geen voorschrift voor tabletten. Menstruatie, zwangerschap en jonge leeftijd kunnen het risico op een tekort vergroten; bespreek vragen over zwangerschap met een verloskundige of arts. [1]

Voor kinderen gelden andere hoeveelheden. Eén dag wat minder ijzer zegt niet of je voorraad laag is. Britse adviezen van de NHS verschillen van de Nederlandse. Ook zonder vlees is volgens Voedingscentrum niet standaard een hogere Nederlandse hoeveelheid nodig, hoewel het lichaam ijzer uit planten gemiddeld minder makkelijk opneemt. [1][2]

Een afnemende ijzervoorraad kan vóór bloedarmoede bestaan. Bij ijzergebreksanemie is de aanmaak van hemoglobine ook geraakt. Mogelijke klachten zijn vermoeidheid, bleekheid, kortademigheid en rusteloze benen, maar deze klachten zijn niet specifiek voor ijzer. Ook een B12- of folaattekort en bloedverlies kunnen bij afwijkend bloedonderzoek passen.[1][3]

Bij aanhoudende klachten, zwaar menstrueel bloedverlies of een vermoeden van bloedarmoede: ga naar de huisarts. Die kan bloedonderzoek inzetten en zoeken naar een oorzaak. Maag-darmbloedverlies mag niet worden wegverklaard met alleen 'te weinig ijzer gegeten'. Lees ook ijzertekort voor het verschil tussen voorraad, bloedarmoede en behandeling.[3]

Bij vastgestelde bloedarmoede door ijzertekort helpen voorgeschreven ijzertabletten de voorraad herstellen. De arts zoekt ook naar de oorzaak, bijvoorbeeld veel menstruatiebloed of bloedverlies uit de darm, en controleert later opnieuw het bloed. Eten ondersteunt het herstel maar vervangt niet altijd de behandeling. [3]

Tabletten kunnen misselijkheid, buikpijn, verstopping of diarree geven. Bespreek bijwerkingen met de behandelaar in plaats van zelf een voorgeschreven kuur te stoppen. Een willekeurige hoge dosis tegen vermoeidheid kan schadelijk zijn en oorzaakonderzoek uitstellen. [2] [3]

Voedingscentrum raadt ijzersupplementen voor gezonde mensen in het algemeen af; wie er toch één kiest zonder medische indicatie, blijft volgens hun advies binnen de voor de eigen groep aanbevolen dagelijkse hoeveelheid uit het supplement. Dat is niet hetzelfde als de dosis die een arts bij een bevestigd tekort voorschrijft. Erfelijke ijzerstapeling vraagt juist bijzondere terughoudendheid.[1]

Hoge doses veroorzaken maag-darmklachten en ijzer kan voor kleine kinderen bij overdosering dodelijk zijn: bewaar tabletten veilig buiten hun bereik. Bij vermoeden dat een kind ijzertabletten heeft ingenomen, vraag onmiddellijk medische hulp; in Nederland bij acuut levensgevaar 112. Een 'veilige grens' is geen doel voor dagelijkse inname.[2][3]